Waarom is het zo moeilijk om je spaargeld uit te geven?

Sparen is moeilijk, hoor je vaak. Maar voor wie het jarenlang heeft volgehouden, ligt de echte uitdaging ergens anders: het geld ooit ook weer uitgeven. Indy, de spaarder van ons twee, kent het goed. Voordat ze ooit iets van haar spaarpot haalde, of het nu voor een laptop was of om te gaan beleggen, ging daar een slapeloze nacht aan vooraf. En dat was dan nog een spaarpot van een paar jaar, geen pensioen van dertig jaar.

Wie decennia heeft opgebouwd, moet op een gegeven moment omschakelen naar opmaken. En dat blijkt voor veel mensen een van de lastigste stappen in hun hele financiële leven.

Jarenlang train je jezelf in één richting: geld opzij zetten, niet aankomen, laten groeien. Dat gedrag wordt een gewoonte en soms zelfs een deel van wie je bent. Je bent “iemand die spaart”.

En dan verandert de opdracht ineens. Het geld is er juist om te gebruiken. Maar de gewoonte verandert niet mee. Mensen die met pensioen gaan, zien vaak voor het eerst hun vermogen krimpen in plaats van groeien, en dat voelt als achteruitgang, ook als het precies volgens plan gaat.

Bij ondernemers die geen pensioen via een werkgever hebben, is het nog zichtbaarder. Zij leven van wat ze zelf hebben opgepot, en zien dat bedrag elke maand een stukje kleiner worden.

Er zijn een paar redenen waarom uitgeven zo zwaar voelt, ook als het rationeel gezien geen probleem is.

Verlies weegt zwaarder dan winst. Uit gedragsonderzoek blijkt dat we een verlies sterker voelen dan een winst van hetzelfde bedrag. Geld dat van je rekening afgaat, voelt als verlies, ook als je er iets moois voor terugkrijgt.

Er is geen eindpunt. Wie spaart zonder concreet doel, weet nooit wanneer het genoeg is. En als het nooit genoeg is, voelt elke uitgave te vroeg.

Onzekerheid over later. Hoe lang leef je nog? Hoe duur wordt de zorg? Wat als de beurs daalt? Die vragen hebben geen zeker antwoord, en daarom kiezen veel mensen voor de veilige reflex: niet aankomen.

Identiteit. Als je jarenlang trots bent geweest op je discipline, voelt uitgeven als ontrouw aan jezelf.

Het helpt enorm om van tevoren te weten waarvoor je spaart of belegt. Geld met een bestemming is makkelijker los te laten dan geld dat er “gewoon voor de zekerheid” staat.

Een voorbeeld is Coast FIRE. Daarbij heb je al genoeg opzij gezet voor later, en laat je dat vermogen verder groeien zonder er nog iets bij te storten. Wie dat punt bereikt, hoeft niet meer extra te sparen voor zijn pensioen. Het doel is gehaald. Dan is de logische volgende stap om ook anders te gaan leven: minder werken, meer uitgeven aan wat je belangrijk vindt, of het geld op een andere manier inzetten.

Een doel bereiken betekent dus ook: dat doel is klaar. Strik erom, en door naar wat het geld nu mag doen. Wie dat van tevoren samen heeft afgesproken, vindt het moment zelf een stuk minder spannend.

Een interessant tegengeluid komt van Bill Perkins, die in 2020 het boek Die with Zero schreef. Zijn boodschap gaat recht in tegen veel gangbaar financieel advies: je hoeft niet eindeloos op te potten en ook niet per se iets na te laten. Je moet vooral leven.

Een paar ideeën uit het boek zijn het overdenken waard:

Er zijn ook kanttekeningen. Je weet niet hoe lang je leeft, zorgkosten kunnen hoog uitvallen, en veel mensen willen wel degelijk iets doorgeven aan hun kinderen. Met nul eindigen klinkt overzichtelijk, maar is in de praktijk lastig te plannen.

Toch is het waardevol om zo’n ander geluid te horen. Juist als je zelf een duidelijke voorkeur hebt, helpt het om je eigen ideeën af en toe tegen het licht te houden. Misschien neem je niet het hele boek over, maar wel de vraag: welke ervaringen zijn nu mogelijk en straks niet meer?

Omdat het probleem vooral mentaal is, helpt een afspraak die je vooraf maakt, als je nog niet midden in de twijfel zit. Bijvoorbeeld:

Het mooie van zo’n afspraak is dat het geld een toestemming krijgt. Je geeft niet uit omdat je toegeeft aan een impuls, maar omdat jullie dat samen zo hadden bedacht.

In veel relaties is er een spaarder en iemand die makkelijker uitgeeft. Bij het opmaken van vermogen wordt dat verschil soms groter. De een wil eindelijk genieten, de ander blijft het liefst aan de veilige kant.

Allebei hebben een punt. Zonder de spaarder was er misschien nooit iets opgebouwd. Zonder degene die durft uit te geven, wordt het nooit gebruikt. Het antwoord ligt meestal niet bij een van beiden, maar in een afspraak waar allebei zich in herkennen: een bedrag dat veilig genoeg voelt voor de een en ruim genoeg voor de ander.

Uitgeven wat je hebt opgebouwd, is geen teken van zwakte of gebrek aan discipline. Het is het doel waarvoor je ooit begon. Toch is het voor veel mensen moeilijker dan het opbouwen zelf.

Hoe je ermee omgaat, is persoonlijk. Er is geen juiste verhouding tussen nalaten en genieten, en wat voor het ene koppel goed voelt, is voor het andere te veel of te weinig. Wat wel helpt: een doel met een getal, een afspraak die jullie vooraf maken, en de bereidheid om af en toe te kijken of het geld nog doet waarvoor jullie het hebben opgebouwd.