Pensioengat door deeltijd: is dat jouw probleem of jullie probleem?

Bij veel koppels gaat het ongemerkt. Er komt een kind, een van de twee gaat een dag minder werken, en dat voelt als een logische keuze die je samen maakt. Wat er niet bij wordt gezegd: vanaf dat moment bouwt die persoon elk jaar minder pensioen op. Niet een beetje, maar structureel, jarenlang.

De vraag die bijna niemand stelt, is van wie dat gat eigenlijk is. Van degene die minder werkt? Of van jullie samen, omdat jullie die keuze samen hebben gemaakt?

In dit artikel kijken we naar wat een pensioengat door deeltijd inhoudt, welke regels er gelden voor koppels, en welke vragen jullie samen het beste kunnen beantwoorden voordat het een probleem wordt.

Werk je vier dagen in plaats van vijf, dan bouw je over die vijfde dag geen pensioen op via je werkgever. Over een jaar is dat verschil klein. Maar pensioen is een langetermijnspel. Wat je niet inlegt, groeit ook niet mee. Over twintig of dertig jaar kan een vijfde minder inleg uitgroeien tot een flink lager pensioen.

Bij ons is dat precies de situatie. Indy bouwt via haar werkgever pensioen op, maar werkt vier dagen. Bart bouwt via een werkgever helemaal niets op. Twee totaal verschillende pensioenplaatjes in één huishouden, en dat is bij veel koppels zo zonder dat ze het van elkaar weten.

Het goede nieuws: wie minder opbouwt, heeft meer jaarruimte. Dat is de ruimte om zelf, met belastingvoordeel, bij te storten op een lijfrente. De mogelijkheid om het gat te verkleinen is er dus. De vraag is of jullie hem gebruiken, en hoe.

Hier wordt het voor koppels interessant. Jullie hebben misschien een gezamenlijke rekening, een gezamenlijke hypotheek, en zijn fiscaal partner. Maar pensioen werkt per persoon.

Dat levert soms een scheve situatie op. De partner met het grootste gat heeft de meeste ruimte, maar vaak het laagste inkomen en dus het minste geld over om in te leggen. De partner met het hoogste inkomen heeft het geld, maar bouwt via de werkgever al op en heeft weinig ruimte.

Er is geen standaardantwoord, maar er zijn wel vaste vragen. Neem ze één voor één door.

Wie van ons heeft de meeste jaarruimte? Reken het voor jullie allebei uit. Vaak schrik je van het verschil.

Wie heeft het hoogste belastingtarief? Dat bepaalt hoeveel elke euro inleg oplevert.

Wie loopt het grootste gat op? Kijk samen op mijnpensioenoverzicht.nl wat jullie allebei opbouwen. Leg de overzichten naast elkaar.

Willen we dat gat überhaupt dichten? Misschien vinden jullie dat het pensioen van de een het gat van de ander opvangt. Dat kan, maar dan wil je wel weten wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan of als een van jullie overlijdt. Daarover verderop meer.

Willen we het met een lijfrente doen, of anders? Gewoon beleggen of sparen op naam van degene die achterloopt kan ook. Je mist dan het belastingvoordeel, maar houdt het geld vrij.

Bij geld in een relatie denken veel koppels in fifty-fifty. Maar fifty-fifty is niet altijd eerlijk. Als jullie samen hebben besloten dat een van jullie minder gaat werken, dan is het gemiste pensioen ook een gezamenlijke kostenpost. Geen persoonlijke pech.

Een manier om dat recht te trekken is een compensatieafspraak. Degene die meer werkt, zet elke maand een vast bedrag opzij op naam van degene die minder werkt. Die kan dat geld vervolgens gebruiken om zelf in te leggen op een lijfrente, binnen de eigen jaarruimte. Of het blijft gewoon op een eigen spaar- of beleggingsrekening staan.

Een paar dingen die helpen:

Dit is de vraag die niemand graag stelt, maar die bij een lijfrente wel op tafel moet. Wat gebeurt er met het tegoed als de eigenaar overlijdt voordat de uitkeringen zijn begonnen?

Bij een bancaire lijfrente, dus een lijfrenterekening of lijfrentebeleggingsrecht, hoort het tegoed bij de nalatenschap. Wie het krijgt, hangt af van jullie situatie.

Zonder testament geldt de wettelijke verdeling. Daarbij komt de nalatenschap in principe bij de langstlevende partner terecht, en krijgen kinderen een vordering die pas later opeisbaar is. Voor de meeste getrouwde koppels betekent dat: de lijfrente gaat naar de partner.

Hier zit een valkuil. Ongehuwd samenwonende partners zijn zonder testament geen erfgenaam van elkaar. Ook niet als jullie een samenlevingscontract hebben. De lijfrente gaat dan naar de wettelijke erfgenamen, meestal de kinderen of de ouders. Wil je dat je partner hem krijgt, dan moet je dat in een testament regelen.

Wie de lijfrente erft, moet er binnen een vaste termijn weer een lijfrente-uitkering van maken: uiterlijk op 31 december van het tweede jaar na het overlijden. Gebeurt dat niet, dan wordt het hele bedrag belast en komt er revisierente bij.

Bij een lijfrenteverzekering is het anders: daar bepaalt de polis wie de begunstigde is. Kijk dus in je voorwaarden wie daar staat, zeker als je relatiesituatie sinds het afsluiten is veranderd.

Ook dat hoort bij het gesprek. Zijn jullie getrouwd of geregistreerd partner, dan wordt het werkgeverspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd bij een scheiding in principe verdeeld. Wie minder werkte, krijgt dan een deel van het pensioen van de ander.

Bij samenwonen zonder huwelijk gebeurt dat niet. Wat ieder heeft opgebouwd, blijft van die persoon. Juist bij samenwonende koppels met een duidelijk verschil in werkuren is een compensatieafspraak dus niet alleen eerlijk, maar soms het enige dat het gat dicht.

Je hoeft dit niet in één keer op te lossen. Een eerste stap is genoeg. Plan een avond en zorg dat jullie aan het eind van die avond vijf dingen weten:

Met die vijf getallen kunnen jullie een bewuste keuze maken. Bijstorten, een compensatieafspraak, iets in een testament regelen, of besluiten dat het zo goed is. Allemaal prima, zolang het een besluit is en geen gat dat jullie toevallig over twintig jaar ontdekken.

Een pensioengat door deeltijd is geen fout. Het is het gevolg van een keuze die vaak heel logisch is: meer tijd voor de kinderen, voor zorg, voor elkaar. Maar een gezamenlijke keuze verdient ook een gezamenlijk antwoord op de rekening die erbij hoort.

Wat dat antwoord is, verschilt per koppel. Het hangt af van jullie inkomens, jullie relatievorm, jullie toekomstplannen en van wat jullie allebei eerlijk vinden. Het belangrijkste is dat jullie het er samen over hebben, en niet pas als het te laat is.