Maakt meer geld je gelukkiger, of ga je vooral meer uitgeven?

Herken je dat gevoel? Je hebt het eigenlijk best goed, maar ergens is het nooit helemaal genoeg. Een hoger salaris, een beter huis, een vakantie extra. Je wilt meer.

Dat kan voelen als ontevredenheid. Maar het kan ook ambitie zijn: de motor achter een promotie, een eigen bedrijf of het opbouwen van vermogen. In dit artikel kijken we naar wat onderzoek zegt over geld en geluk, waarom je zo snel went aan meer, en hoe je voorkomt dat een hoger inkomen vooral leidt tot hogere uitgaven.

Lange tijd was het idee: tot een bepaald inkomen maakt geld je gelukkiger, daarna niet meer. Een bekend Amerikaans onderzoek uit 2010 legde die grens rond de 75.000 dollar per jaar.

In 2023 kwam daar een belangrijke nuance bij. Onderzoekers, onder wie dezelfde Daniel Kahneman die het eerdere onderzoek deed, analyseerden de gegevens opnieuw. Hun conclusie: voor de meeste mensen blijft het welzijn gewoon stijgen naarmate het inkomen stijgt. De afvlakking geldt vooral voor de minst gelukkige groep, ongeveer een vijfde van de mensen. Bij hen helpt meer geld tot een bepaald punt, maar lost het hun ongeluk niet op.

Meer geld maakt gemiddeld dus wel iets gelukkiger. Maar de vraag die er misschien meer toe doet: waarom eigenlijk? Het geld zelf is het zelden. Het gaat om wat je ermee kunt.

Een veelgehoorde tip is dat je beter kunt investeren in ervaringen dan in spullen. Onderzoek van de University of British Columbia laat zien dat het genuanceerder ligt.

Deelnemers rapporteerden wekenlang meerdere keren per dag hoe ze zich voelden over recente aankopen. Materiële aankopen, zoals een trui of een koffiezetapparaat, zorgden over een langere periode vaker voor kleine geluksmomenten. Je gebruikt ze immers steeds opnieuw. Ervaringen, zoals een weekend weg of een concert, gaven een intensere piek, maar die was korter. Achteraf waren mensen wel meer tevreden over hun ervaringen.

Kortom: allebei hebben ze waarde, alleen op een andere manier. Nieuwe schoenen die echt bij je passen, kunnen je maandenlang een beetje blij maken. Een reis kan een herinnering worden waar je jaren op teert, ook al is het geluk van het moment zelf voorbij.

Hier zit de keerzijde van meer willen. Mensen passen zich verrassend snel aan nieuwe omstandigheden aan. Psychologen noemen dit hedonische adaptatie: wat eerst bijzonder voelt, wordt binnen korte tijd normaal.

Een klassiek voorbeeld komt uit onderzoek naar loterijwinnaars. Na de eerste euforie bleken zij niet duurzaam gelukkiger dan anderen, en genoten ze minder van alledaagse dingen. Ander onderzoek liet zien dat mensen die simpelweg aan geld werden herinnerd, minder lang genoten van een stuk chocolade.

Dat betekent niet dat meer geld slecht is. Wel dat de lat ongemerkt mee omhoog schuift. Wie steeds meer nodig heeft om hetzelfde te voelen, loopt het risico dat de gewone dingen minder gaan opvallen: een biertje met een vriend, een wandeling met de kinderen, een uitgebreid ontbijt in het weekend.

Tegelijk kan meer financiële ruimte die gewone dingen juist makkelijker maken. Wie minder gehaast is en minder zorgen heeft, heeft meer tijd en aandacht om ervan te genieten. Het verschil zit in wat je met dat extra geld doet.

Dat brengt ons bij een van de grootste valkuilen van een stijgend inkomen: lifestyle-inflatie. Je gaat meer verdienen en je uitgaven groeien vanzelf mee. Iets betere boodschappen, een duurder abonnement, vaker uit eten, een nieuwere auto.

Geen van die keuzes is op zichzelf verkeerd. Het probleem is dat het ongemerkt gaat. Een loonsverhoging zonder vaste bestemming is vaak binnen een paar maanden onzichtbaar geworden. Je verdient meer, maar je houdt niet meer over. En dan bouw je, ondanks een hoger inkomen, eigenlijk niets op.

Je merkt het soms aan kleine dingen. Een terrasje pakken met een drankje, een hapje en wat bitterballen kost inmiddels al snel 40 tot 50 euro. Niemand voelt dat als een grote uitgave. Maar als dat soort momenten standaard worden, telt het op.

Een eenvoudige manier om lifestyle-inflatie te temperen, is een vaste verdeling afspreken voordat het extra geld binnenkomt. Bijvoorbeeld: de helft van je netto verhoging mag naar je uitgaven, zodat je er ook echt iets van merkt. De andere helft gaat automatisch naar sparen of beleggen.

Zo hoef je niet te kiezen tussen nu genieten en later. Je doet allebei. De verhouding mag anders zijn, als het maar een bewuste keuze is en niet iets wat vanzelf gebeurt.

Voor wie nog geen goede buffer heeft, is dat de logische eerste bestemming. Uit cijfers van de AFM blijkt dat ongeveer een op de tien Nederlandse huishoudens minder dan 1.000 euro op de bank heeft staan. Het Nibud rekent voor vrijwel alle huishoudens met een buffer van ruim boven de 5.000 euro, afhankelijk van je situatie.

Een buffer klinkt misschien saai, maar het is precies wat meer verdienen omzet in meer rust. Zonder vangnet blijft elke onverwachte uitgave een klap. Met vangnet wordt het een tegenvaller.

Meer willen heeft ook een persoonlijke kant. Wie ambitieus is en jonge kinderen heeft, kent het dilemma: als ik meer wil, moet ik dan meer uren maken? En gaat dat ten koste van mijn gezin?

Daar is geen standaardantwoord op. Sommige gezinnen kiezen ervoor dat een van beide ouders thuisblijft, wat overigens net zo goed een volle baan is. Voor veel koppels is leven van één inkomen financieel simpelweg geen optie. Ambitie hebben en tegelijk een betrokken ouder zijn, sluit elkaar niet uit. Het vraagt alleen om bewuste keuzes over waar je tijd en geld naartoe gaan.

Misschien is dat ook het eerlijkste antwoord op de vraag waarom we meer willen. Niet om het geld, maar om wat het je geeft: keuzevrijheid. De vrijheid om je werkdag zelf in te richten. Om op tijd thuis te zijn. Om ja te zeggen tegen iets moois, zonder je zorgen te maken over de rekening. Tijd is uiteindelijk de echte luxe.

Maakt meer geld gelukkiger? Voor de meeste mensen gemiddeld wel een beetje. Maar het effect is kleiner en minder blijvend dan je zou verwachten, omdat je zo snel went aan wat je hebt.

Meer willen is daarom niet goed of slecht. Als ambitie je helpt om te groeien, is het een kracht. Als het betekent dat je uitgaven elke keer gelijk oplopen met je inkomen, blijf je in een cirkel ronddraaien zonder iets op te bouwen.

Wat voor jou werkt, hangt af van je situatie, je doelen en wat je samen belangrijk vindt. Een paar ankers kunnen helpen: een buffer die op orde is, een bewuste bestemming voor elke loonsverhoging en een helder beeld van waar je eigenlijk naartoe werkt. Meer geld is dan geen doel op zich, maar een middel voor meer tijd en meer vrijheid.