Hoe werkt rente op rente, en waarom maakt tijd zoveel verschil?

Vrijwel iedereen heeft weleens gehoord dat je geld voor je kunt laten werken. Maar hoe dat in de praktijk werkt, en waarom het resultaat over langere perioden zo sterk oploopt, blijft voor veel mensen abstract. In dit artikel leggen we het compound effect stap voor stap uit: wat het is, hoe het werkt, wat het in de weg kan staan, en hoe je er bewust gebruik van kunt maken.

Dit is geen belofte van rendement en ook geen beleggingsadvies. Het is uitleg van een principe dat belangrijk is om te begrijpen als je nadenkt over sparen, beleggen of vermogensopbouw op de lange termijn.

Bij gewone rente ontvang je elk jaar een percentage over je oorspronkelijke inleg. Leg je 1.000 euro in tegen 5 procent per jaar, dan ontvang je elk jaar 50 euro rente. Na tien jaar heb je 500 euro aan rente ontvangen, plus je inleg: 1.500 euro.

Bij samengestelde rente – het compound effect – wordt de ontvangen rente niet uitbetaald maar toegevoegd aan je vermogen. Het volgende jaar ontvang je rente over je inleg én over de rente die je al hebt opgebouwd. Dat klinkt als een kleine nuance, maar over langere perioden maakt het een aanzienlijk verschil.

Met hetzelfde voorbeeld: 1.000 euro, 5 procent per jaar, maar nu samengesteld. Na tien jaar heb je geen 1.500 euro, maar ruim 1.629 euro. Na twintig jaar geen 2.000 euro, maar bijna 2.653 euro. Na dertig jaar bijna 4.322 euro. De inleg is gelijk gebleven. Wat veranderd is, is hoe lang de rente de tijd heeft gehad om zichzelf te vermenigvuldigen.

In de eerste jaren lijkt het verschil beperkt. Maar naarmate je vermogen groeit, groeit ook de basis waarover rente wordt berekend. Rente die je in jaar één ontvangt, doet al twintig of dertig jaar mee. Rente die je in jaar twintig ontvangt, doet dat pas tien jaar. Dat verklaart waarom de groei in de latere jaren zo veel groter lijkt: er is simpelweg meer kapitaal dat rendement maakt.

Dit wordt ook wel exponentiële groei genoemd. De curve begint vlak en buigt na verloop van tijd steeds scherper omhoog. Die bocht voelt contraïntuïtief, maar is wiskundig onontkoombaar als het rendement consequent wordt herinvesteerd.

Hoe hoger het gemiddelde jaarlijkse rendement, hoe sneller je vermogen groeit. Maar rendement is nooit zeker. Beleggingen kunnen in waarde dalen, en historische rendementen bieden geen garantie voor de toekomst. Een conservatief verwacht rendement van 6 à 8 procent per jaar wordt door veel langetermijnbeleggers als redelijk uitgangspunt gebruikt voor gediversifieerde beleggingen, maar er zijn jaren dat het fors lager – of negatief – uitvalt.

Van de drie factoren is tijd de meest onderschatte. Meer tijd betekent meer herhalingen van het basisprincipe: rente maakt rente, die weer rente maakt. Een belegger die tien jaar eerder begint met een bescheiden inleg kan aan het einde van de rit meer vermogen hebben opgebouwd dan iemand die tien jaar later begint met een hogere inleg.

Dat is geen reden om je te haasten of om nu meteen iets te doen. Het is een reden om het principe te begrijpen en er bewust over na te denken in relatie tot je eigen situatie en horizon.

Het compound effect werkt het beste als je rendement consequent herinvesteert en er zo min mogelijk tussentijds uithaalt. Elke onttrekking verlaagt de basis waarover toekomstig rendement wordt berekend. Een klein bedrag dat je er vroeg uithaalt, mist niet alleen zijn eigen toekomstige groei – het neemt ook de samengestelde rente mee die het had kunnen genereren.

Dit is ook de reden waarom belasting op ongerealiseerde winst, zoals de vermogensaanwasbelasting die in Box 3 is voorgesteld, een directe invloed kan hebben op het compound effect. Als je elk jaar een deel van je portefeuille moet verkopen om belasting te betalen, werkt het rente-op-rentemechanisme minder sterk.

Stel: je begint op je dertigste met een inleg van 5.000 euro en legt daarna elke maand 200 euro in. Je verwacht een gemiddeld jaarlijks rendement van 7 procent. Je belegt tot je zestigste: dertig jaar.

Na dertig jaar heb je in totaal 77.000 euro zelf ingelegd. Maar dankzij het compound effect is je vermogen gegroeid naar ongeveer 243.000 euro. Het verschil – ruim 166.000 euro – is het resultaat van rente die rente heeft gemaakt, jaar na jaar.

Begin je dezelfde strategie pas op je veertigste, met twintig jaar in plaats van dertig, dan leg je 53.000 euro in en eindig je op ongeveer 106.000 euro. Een groot verschil, veroorzaakt door tien jaar minder tijd.

Dit zijn modelberekeningen. Ze gaan uit van een constant rendement, wat in de praktijk niet zo werkt. Markten schommelen, jaren van verlies wisselen af met jaren van winst. Maar de berekeningen illustreren wel de orde van grootte van het tijdseffect.

Elk percentage aan jaarlijkse kosten dat je betaalt – aan een fondsmanager, een platform of een adviseur – vermindert je effectieve rendement. En omdat het compound effect exponentieel werkt, heeft een kostenpercentage dat klein lijkt over dertig jaar een groot effect. Een verschil van 1 procent per jaar in kosten kan aan het einde van de rit tienduizenden euro's schelen.

Een van de meest onderschatte obstakels is het eigen gedrag. Beleggers die in dalende markten hun portefeuille verkopen, missen het herstel dat daarna vaak volgt. Wie steeds in en uit stapt, verstoort het herhalende mechanisme waarop het compound effect is gebaseerd. Consistent blijven is eenvoudiger te beschrijven dan te doen, zeker wanneer markten volatiel zijn.

Belasting is een reële factor. Afhankelijk van de belastingstructuur kan het zijn dat je elk jaar een deel van je winst moet afdragen, ook als je niets hebt verkocht. Dat heeft directe invloed op de hoeveelheid kapitaal die verder kan groeien. Hoe de belastingregels uitpakken voor jouw situatie, is iets om goed in te kaart te brengen.

Nominale groei is niet hetzelfde als reële groei. Als je portefeuille elk jaar 3 procent groeit terwijl de inflatie ook 3 procent is, is je koopkracht niet toegenomen. Bij het inschatten van langetermijnresultaten is het zinvol om onderscheid te maken tussen nominaal en reëel rendement.

Er is geen universele aanpak. Wat werkt, hangt af van je doelen, je tijdshorizon, je inkomen en je bereidheid om risico te dragen. Wat wel breed wordt erkend:

Vroeg beginnen is waardevoller dan veel inleggen als je later begint. Regelmatig en consistent inleggen – ook kleine bedragen – werkt beter dan wachten op het goede moment. Kosten laag houden beschermt je rendement. En niet ingrijpen bij tijdelijke dalingen laat het mechanisme zijn werk doen.

Dat zijn richtlijnen, geen regels. En ze zijn niet voor iedereen in elke levensfase even haalbaar of relevant.

Het compound effect is geen trucje en geen belofte. Het is een wiskundig principe dat beschrijft wat er gebeurt als rendement opnieuw wordt ingezet om rendement te maken. De kracht ervan zit in tijd, consistentie en het zo min mogelijk onderbreken van het proces.

Begrijpen hoe het werkt helpt je om bewustere keuzes te maken: over wanneer je begint, hoeveel kosten je accepteert, hoe je omgaat met tussentijdse schommelingen, en hoe belastingregels je vermogensopbouw beïnvloeden.

Wat je daarmee doet, is aan jou.