Wanneer is een aandeel of index eigenlijk "duur"?

We zeggen al snel dat de beurs "duur" is als de koersen hoog staan. Maar een hoge koers en een dure koers zijn niet hetzelfde. Een aandeel van 500 euro kan spotgoedkoop zijn, en een aandeel van 5 euro peperduur. Hoe zit dat, en waar kijk je dan wél naar? In deze blog leggen we uit hoe beleggers proberen te bepalen of iets duur is, met de bekendste maatstaf als voorbeeld: de koers-winstverhouding.

De prijs van een aandeel is simpelweg wat je nu betaalt voor één stukje van een bedrijf. Dat getal op zichzelf vertelt je niets over hoeveel waarde je ervoor terugkrijgt. Een bedrijf kan een hoge koers hebben omdat er weinig aandelen zijn uitgegeven, of een lage koers omdat er juist heel veel van zijn. Om te beoordelen of iets duur is, moet je de prijs afzetten tegen wat het bedrijf presteert. Dat noemen we waardering.

Waardering is het antwoord op de vraag: hoeveel betaal ik voor wat ik ervoor terugkrijg? Bij een brood in de supermarkt is dat makkelijk in te schatten, bij een bedrijf iets minder. Daarom hebben beleggers maatstaven bedacht om appels met appels te kunnen vergelijken.

De bekendste is de koers-winstverhouding, vaak afgekort tot K/W (in het Engels de P/E ratio). Die zet de koers van een aandeel af tegen de winst per aandeel.

Een voorbeeld. Stel, een aandeel kost 100 euro en het bedrijf maakt per aandeel 5 euro winst per jaar. Dan is de koers-winstverhouding 20 (100 gedeeld door 5). Je betaalt in dit geval dus 20 euro voor elke euro jaarwinst. Anders gezegd: als de winst gelijk zou blijven, zou het twintig jaar duren voor die winst je inleg heeft terugverdiend.

Hoe hoger dat getal, hoe meer je betaalt voor elke euro winst. Een K/W van 10 is in die zin "goedkoper" dan een K/W van 30. En nu snap je ook waarom de losse koers niet zoveel zegt. Neem twee bedrijven: aandeel A kost 400 euro en maakt 40 euro winst per aandeel (K/W van 10), aandeel B kost 20 euro en maakt 50 cent winst (K/W van 40). Het "dure" aandeel van 400 euro is per euro winst dus vier keer zo goedkoop als het "goedkope" aandeel van 20 euro.

Hier wordt het lastiger, want er is geen vast getal dat "duur" of "goedkoop" betekent. Het hangt af van de context.

Bedrijven waarvan beleggers verwachten dat ze hard gaan groeien, krijgen doorgaans een hogere K/W. Je betaalt dan niet voor de winst van vandaag, maar voor de veel hogere winst die je in de toekomst verwacht. Techbedrijven zijn hier het klassieke voorbeeld. Stabiele bedrijven die nauwelijks groeien, zoals veel nutsbedrijven, hebben vaak een lagere K/W.

Ook de sector maakt uit: een K/W van 25 kan heel normaal zijn in de ene sector en aan de hoge kant in de andere. En de rente speelt mee. Als sparen weinig oplevert, zijn beleggers eerder bereid meer te betalen voor aandelen, wat de waarderingen breed omhoog duwt. Een K/W beoordeel je daarom nooit in het luchtledige, maar altijd in vergelijking: met de eigen historie van het bedrijf, met sectorgenoten, of met de bredere markt.

De koers-winstverhouding is handig, maar het blijft één momentopname. Een paar belangrijke kanttekeningen.

Ten eerste kijkt de standaard K/W achteruit, naar de winst van het afgelopen jaar. Beleggen gaat over de toekomst, en die is onzeker. Er bestaat ook een vooruitkijkende variant, gebaseerd op de verwachte winst, maar die leunt op schattingen die er flink naast kunnen zitten. Een bedrijf kan optisch duur lijken omdat de winst tijdelijk laag was, of juist goedkoop terwijl de winst op instorten staat.

Ten tweede is een lage K/W niet automatisch een koopje, en een hoge niet automatisch een waarschuwing. Soms is een aandeel goedkoop omdat de markt terecht twijfelt aan de toekomst. En soms rechtvaardigt sterke groei jarenlang een hoge waardering.

Ten derde is het geen timingsinstrument. Een hoge K/W vertelt je niet wanneer een koers gaat dalen, alleen dat je op dit moment relatief veel betaalt. Markten kunnen lang "duur" blijven, net zoals ze lang "goedkoop" kunnen blijven. Wie op basis van de K/W het perfecte moment probeert te kiezen, loopt tegen dezelfde problemen aan als bij markttiming in het algemeen.

Beleg je in losse aandelen, dan is waardering een van de dingen waar je naar kunt kijken, naast bijvoorbeeld schulden, groei en de sector. Maar het is nadrukkelijk niet het enige, en één getal geeft nooit het hele plaatje.

Beleg je vooral in brede indexfondsen of ETF's, dan is de waardering van individuele aandelen veel minder relevant voor je dagelijkse keuzes. Je koopt dan een mandje van honderden bedrijven tegelijk, waardoor dure en goedkope zich vanzelf mengen. De waardering van de hele index kan je iets vertellen over wat je grofweg mag verwachten op lange termijn, maar ook daar geldt: het is een indicatie, geen voorspelling.

"Duur" en "goedkoop" gaan niet over de hoogte van de koers, maar over de verhouding tussen prijs en wat een bedrijf presteert. De koers-winstverhouding maakt die verhouding zichtbaar, en helpt je begrijpen waarom een record op de beurs niet automatisch betekent dat alles overgewaardeerd is.

Tegelijk is het maar één getal, dat achteruitkijkt en niets zegt over timing. Zie het als een hulpmiddel om beter te snappen wat je koopt, niet als een knop waarmee je de markt verslaat. En zoals altijd: wat verstandig is, hangt af van je eigen situatie, doelen en horizon.