Wat is de vrijheidsbijdrage, en ga jij in 2027 meer belasting betalen?

Elk jaar in januari kijk je even naar je loonstrook. Misschien is er een cao-verhoging, misschien een periodiek. In 2027 kan het zijn dat je bruto meer verdient en netto toch het gevoel hebt dat het niet opschiet. Dat komt dan niet door een nieuwe belasting met een eigen naam op je loonstrook, maar door iets wat het kabinet de vrijheidsbijdrage noemt.

In dit artikel leggen we uit wat die vrijheidsbijdrage is, hoe hij werkt en waarom hij zo weinig zichtbaar is. Belangrijk vooraf: het gaat om een voorstel uit het Belastingplan 2027. De Tweede Kamer moet er nog over stemmen en er wordt op het moment van schrijven nog onderhandeld. Bedragen en percentages kunnen dus nog veranderen.

In box 1 betaal je belasting over je inkomen uit werk en woning. Dat gebeurt niet met één vast percentage, maar in schijven. Over het eerste deel van je inkomen betaal je een lager tarief, over het deel daarboven een hoger tarief.

In 2026 ziet dat er zo uit voor iedereen onder de AOW-leeftijd:

Let op: het hogere tarief geldt alleen voor het deel van je inkomen dát boven een grens uitkomt. Je betaalt dus niet ineens over je hele salaris meer, als je een euro over een grens gaat.

Daarnaast zijn er heffingskortingen, zoals de algemene heffingskorting en de arbeidskorting. Die verlagen de belasting die je uiteindelijk betaalt.

Prijzen stijgen elk jaar. Als je loon in dezelfde mate stijgt, kun je er feitelijk niet meer mee kopen dan het jaar ervoor. Zouden de schijfgrenzen dan op hun plek blijven staan, dan zou je toch steeds meer van je inkomen tegen een hoger tarief betalen. Je gaat er dan op achteruit, terwijl je niet rijker bent geworden.

Daarom bestaat er een wettelijke inflatiecorrectie. Elk jaar schuiven de schijfgrenzen en de heffingskortingen mee met de prijsstijging. Zo blijft de belastingdruk ongeveer gelijk als je loon de inflatie volgt.

Voor 2027 zou die inflatiecorrectie normaal 2,6 procent zijn. Het kabinet stelt voor om daar maar 48 procent van toe te passen. De meeste grenzen en kortingen stijgen daardoor met ongeveer 1,25 procent in plaats van 2,6 procent.

Dat verschil is de vrijheidsbijdrage. Het kabinet wil er de hogere uitgaven aan defensie mee betalen. Volgens het kabinet levert het van burgers in 2027 zo’n 1,5 miljard euro op, en dat loopt in latere jaren op. Bedrijven leveren ook een vrijheidsbijdrage, via een hogere premie voor het arbeidsongeschiktheidsfonds.

Voor de grens van het toptarief gaat het nog een stap verder. Die wordt helemaal bevroren op 78.426 euro. Hij schuift in 2027 dus helemaal niet mee.

Een nieuwe belasting met een eigen regel op je loonstrook valt op. Een grens die minder ver opschuift dan normaal valt niemand op. Er staat nergens “vrijheidsbijdrage: 12 euro”. Je ziet alleen het eindresultaat: netto iets minder dan je zou verwachten.

Daar komt bij dat er in hetzelfde plan ook dingen omhoog gaan die je wél voordeel geven. De arbeidskorting stijgt bijvoorbeeld naar maximaal 5.929 euro. Tegelijk gaan de tarieven in de eerste twee schijven omhoog, naar 36,23 en 38,16 procent. Al die bewegingen lopen door elkaar. Het netto-effect verschilt daardoor per persoon, en is voor de meeste mensen lastig te herleiden tot één oorzaak.

Het effect is het makkelijkst te laten zien bij de hoogste schijf, omdat die grens helemaal stil blijft staan.

Stel dat de grens van 78.426 euro wél volledig zou meestijgen met 2,6 procent. Dan zou het toptarief in 2027 pas beginnen bij ongeveer 80.465 euro. Nu blijft het 78.426 euro.

Verdien je in 2027 boven die 80.465 euro, dan valt er ruim 2.000 euro van je inkomen in het toptarief die anders in de tweede schijf was gebleven. Het verschil tussen 49,50 en 38,16 procent is 11,34 procentpunt. Over ruim 2.000 euro is dat ongeveer 230 euro per jaar extra belasting, alleen door deze ene grens.

Voor de eerste schijf is het effect kleiner. Die grens stijgt naar 39.247 euro, een stijging van nog geen procent. Wie rond die grens zit, betaalt over een paar honderd euro het hogere tarief. Dat scheelt een paar euro per jaar. Het echte verschil zit bij de meeste mensen in de optelsom: hogere tarieven, minder meestijgende kortingen en een loonsverhoging die je daardoor deels inlevert.

Hoe meer van je inkomen rond een grens zit, en hoe groter je loonsverhoging, hoe eerder je het merkt. Drie situaties waarin het opvalt:

Bij een promotie of een overstap naar een andere baan kom je sneller over een grens heen. Door de vrijheidsbijdrage ligt die grens lager dan hij normaal zou liggen.

Verdien je nu tussen de 75.000 en 80.000 euro bruto, dan kom je in 2027 eerder in het toptarief. Bij koppels met een groot inkomensverschil kan dit vooral de meestverdiener raken.

Ook die kortingen groeien minder mee. Wie veel heeft aan heffingskortingen, bijvoorbeeld bij een lager inkomen, kan het daardoor ook merken.

Is dit oneerlijk? Daar wordt politiek fel over gediscussieerd. Het kabinet wijst erop dat een groot deel van de lastenverzwaring wordt gecompenseerd, onder meer doordat de zorgpremie minder hard stijgt en de arbeidskorting omhoog gaat. Per saldo blijft er volgens het kabinet voor 2027 nog zo’n 350 miljoen euro aan extra lasten voor werkenden over, en het onderzoekt of ook dat bedrag gecompenseerd kan worden.

Critici zeggen dat de berekening te rooskleurig is, onder meer omdat de zorgpremie in 2027 toch stijgt. Ook wijzen ze erop dat de verhoging niet alleen in 2027 geldt, maar in latere jaren doorwerkt.

Voorstanders benadrukken dat defensie extra geld nodig heeft en dat het ergens vandaan moet komen. Tegenstanders vinden dat het te veel bij werkenden wordt gehaald. Beide standpunten zijn te volgen. Hoe je er zelf over denkt, hangt af van wat je belangrijk vindt.

Je kunt de vrijheidsbijdrage niet ontlopen, maar je kunt wel voorkomen dat hij je verrast.

Vergelijk in januari je loonstrook met die van december. Kijk niet alleen naar je netto loon, maar ook naar de ingehouden loonheffing. Zo zie je zwart op wit wat er voor jou verandert.

Reken niet met je hele loonsverhoging. Plan je in 2027 een hoger bedrag te sparen of te beleggen, omdat je meer gaat verdienen? Ga uit van wat er netto echt bijkomt, niet van het brutopercentage.

Bespreek het samen. Als een van jullie meer belasting gaat betalen, verandert dat wat jullie allebei overhouden. Hebben jullie een verdeling op basis van inkomen, dan is dit een goed moment om te kijken of die nog klopt.

De vrijheidsbijdrage is geen nieuwe belasting, maar een kleinere inflatiecorrectie. Daardoor betaal je bij een loonsverhoging sneller een hoger tarief, zonder dat het ergens apart vermeld staat. Voor de meeste mensen gaat het om een beperkt bedrag per jaar, maar het telt op en het werkt door in latere jaren.

Of het voorstel er precies zo komt, is nog niet zeker. Het plan heeft op dit moment geen meerderheid in de Tweede Kamer en er wordt onderhandeld. Wat wel vaststaat: wie in januari even de moeite neemt om twee loonstroken naast elkaar te leggen, weet precies waar hij of zij aan toe is.