Wat houden jullie samen echt over aan het einde van de maand?

Stel de vraag eens hardop aan elkaar: hoeveel houden wij samen over aan het einde van deze maand? Grote kans dat er een stilte valt. En als er dan toch een bedrag komt, is het vaak een schatting die eerder gevoelsmatig is dan berekend.

Dat is niet gek. De meeste huishoudens hebben inkomsten die per maand verschillen, uitgaven die verspreid over meerdere rekeningen lopen en vaste lasten die op verschillende momenten worden afgeschreven. Het beeld raakt versnipperd. En wat versnipperd is, kun je niet in één getal vangen.

Toch is precies dat getal het meest bruikbare uitgangspunt dat je als stel kunt hebben. Wij noemen het het overhoudgetal: wat er overblijft als je van je inkomsten je vaste lasten en je geschatte variabele lasten aftrekt. Eén getal. Niet meer.

Zodra stellen aan hun financiën beginnen, is de neiging groot om het meteen groots aan te pakken. Een spreadsheet met achttien categorieën. Onderscheid tussen boodschappen, huishoudelijke artikelen, drogisterij en versproducten. Een aparte regel voor uit eten en een aparte regel voor koffie onderweg.

Dat werkt de eerste maand prima. De tweede maand kost het al moeite. In de derde maand is het overzicht verlaten.

Het probleem is niet gebrek aan discipline. Het probleem is dat de complexiteit niet in verhouding staat tot wat je ermee opschiet. Een fijnmazige indeling geeft je meer detail, maar zelden een beter besluit. Je gaat namelijk niet anders leven omdat je weet dat er twaalf euro naar drogisterijproducten ging.

Wat je wel nodig hebt, is een beeld dat je maandelijks kunt volhouden. Drie categorieën zijn daarvoor genoeg.

Alles wat er binnenkomt. Salaris van jullie allebei, eventuele toeslagen, kinderbijslag, inkomsten uit een tweede activiteit, een uitkering, alimentatie. Bruto is hier niet interessant. Het gaat om wat er daadwerkelijk op de rekening staat.

Let op de maanden waarin dit afwijkt. Vakantiegeld in mei of juni, een dertiende maand, een bonus, een periode met ouderschapsverlof of geboorteverlof waarin je een lager percentage doorbetaald krijgt. Dat zijn geen uitzonderingen die je even mag negeren, het zijn precies de maanden waarin je overhoudgetal er anders uitziet dan je gewend bent.

Alles wat er sowieso uitgaat, of je nu iets doet of niet. Huur of hypotheek, energie, water, gemeentelijke belastingen, verzekeringen, telefoon en internet, kinderopvang, aflossingen, en alle abonnementen die maandelijks of jaarlijks doorlopen.

Vaste lasten zijn het gemakkelijkst in beeld te brengen en tegelijk het lastigst om compleet te krijgen. Vooral de kleine bedragen ontsnappen. Meer daarover in het artikel over abonnementen.

Alles wat schommelt: boodschappen, tanken of opladen, kleding, uitjes, cadeaus, onderhoud, dingen die stukgaan. Dit is de pot die je niet exact kunt vaststellen, alleen inschatten.

En dat is voldoende. Bij benadering is hier genoeg. Als je op de euro nauwkeurig probeert te zijn, ben je meer bezig met het overzicht dan met de vraag die eronder ligt.

Inkomsten min vaste lasten min geschatte variabele lasten. Wat er dan staat, is jullie overhoudgetal voor die maand.

Doe dit niet voor een gemiddelde maand, maar maand voor maand voor de afgelopen één tot drie maanden. Verder terugkijken voegt weinig toe. Je situatie van twee jaar geleden zegt weinig over nu, en hoe verder je teruggaat, hoe groter de kans dat je in oude discussies belandt in plaats van in het huidige beeld.

Verder vooruit kijken heeft op dit moment ook weinig zin. De verleiding is groot om te gaan rekenen aan een scenario waarin een van jullie tien procent salarisverhoging krijgt. Dat is een prettige gedachte, maar het is geen inzicht. Het beeld dat je nu nodig hebt, is het beeld van hoe het werkelijk is.

Het overhoudgetal kan positief zijn. Het kan ook negatief zijn. In dat laatste geval geef je in die maand meer uit dan er binnenkomt.

Dat is vervelend om te zien, maar het is vooral bruikbaar. Een negatief getal vertelt je iets concreets: er is een verschil, en dat verschil is nu meetbaar. Je kunt kijken of het incidenteel was, bijvoorbeeld door een grote uitgave of een maand met minder inkomen, of dat het structureel is.

Bij een structureel tekort zijn er in de basis drie richtingen: de inkomsten omhoog, de vaste lasten omlaag of de variabele lasten omlaag. Welke van die drie in jullie situatie realistisch is, hangt af van factoren die alleen jullie kennen. Er is geen standaardantwoord, en iedereen die dat wel geeft, kent jullie situatie niet.

Wat wel voor iedereen geldt: als rekeningen structureel niet betaald kunnen worden, is dat een situatie waarvoor gratis hulp bestaat. Vrijwel elke gemeente heeft schuldhulpverlening, en via Geldfit kun je vrijblijvend bekijken waar je terechtkunt. Dat is geen laatste redmiddel maar een normale stap, en het gebeurt dagelijks.

Bij veel stellen ligt het geldbeheer bij één persoon. Diegene regelt de rekeningen, houdt het overzicht bij en weet hoe het ervoor staat. De ander weet dat het goed zit, of gaat daar in elk geval van uit.

Dat werkt, tot het niet meer werkt. Wat als degene die het regelt langdurig uitvalt? Wat als jullie het oneens worden over een grote uitgave en maar één van jullie de cijfers kent? En los daarvan: het is ongemakkelijk om financiële beslissingen te nemen over een situatie die je zelf niet kunt overzien.

Als het overzicht bij één iemand ligt, ligt het wat ons betreft bij niemand. Niet omdat die persoon het slecht doet, maar omdat het beeld dan niet gedeeld is. En je neemt samen beslissingen.

Dat betekent niet dat jullie het even leuk hoeven te vinden. De interesse in cijfers is nu eenmaal niet gelijk verdeeld, en dat hoeft ook niet. Maar allebei weten hoe je ervoor staat, is iets anders dan allebei het bijhouden leuk vinden.

Ga dus samen zitten. Aan tafel, op de bank, dat maakt niet uit. Vul het samen in, zodat jullie allebei zien waar de getallen vandaan komen.

Voordat je gaat rekenen, is er een eenvoudige manier om te zien hoe ver jullie beeld uit elkaar ligt.

Schrijf allebei apart op wat je denkt dat jullie deze maand overhouden. Niet overleggen. Daarna leg je de briefjes naast elkaar.

Wat je vaak ziet, is dat de bedragen behoorlijk verschillen. Niet met tientjes, maar met honderden euro's. En dat verschil is interessanter dan het juiste antwoord. Het laat zien dat jullie allebei met een ander beeld rondlopen en dus allebei met een andere aanname over wat er kan.

Vergelijk daarna beide gokken met het berekende getal. Vaak zitten ze er allebei naast. Dat is geen falen, dat is het beginpunt.

Het overhoudgetal vertelt je niet of jullie het goed doen. Het vertelt je wat er is. Wat een verstandig bedrag is om over te houden, hangt af van jullie doelen, jullie fase, jullie zekerheden en jullie plannen. Een stel dat spaart voor een verbouwing kijkt anders naar dit getal dan een stel dat net een buffer heeft opgebouwd of een stel met een wisselend inkomen.

Wat het getal wel doet, is een gesprek mogelijk maken dat zonder cijfers niet te voeren is. Zolang jullie het over een gevoel hebben, praten jullie langs elkaar heen. Zodra er één getal ligt waar jullie het allebei over eens zijn, gaat het gesprek over keuzes in plaats van over indrukken.

En dat is het punt. Niet het getal zelf, maar wat je er samen mee kunt.