De grootste vermogensoverdracht ooit: wat betekent 955 miljard voor jouw generatie?

De komende jaren verschuift er in Nederland een ongekende hoeveelheid geld van de ene generatie naar de volgende. De groep 65-plussers bezit samen zo'n 955 miljard euro, en een groot deel daarvan komt via erfenissen terecht bij hun kinderen en kleinkinderen. Het is de grootste vermogensoverdracht die ons land ooit heeft gezien.

Wat betekent dat? En klopt het beeld dat een hele generatie er rijk van wordt? In dit artikel kijken we naar de cijfers, de nuances en het maatschappelijke debat dat er nu over losbarst.

Het vermogen van 65-plussers is in tien jaar tijd meer dan verdubbeld. Tien jaar geleden ging het om ongeveer 451 miljard euro, nu om 955 miljard. De belangrijkste oorzaak is de woningmarkt. De generatie die decennia geleden een huis kocht, heeft de waarde daarvan enorm zien stijgen. Dat eigendom is de afgelopen jaren voor veel mensen een paar keer over de kop gegaan.

Je ziet het ook terug in de erfenissen die nu al vrijkomen. In 2011 ging het om ongeveer 16 miljard euro per jaar, in 2023 was dat opgelopen tot bijna 34 miljard. En dat bedrag blijft de komende jaren stijgen, simpelweg omdat de grote naoorlogse generatie ouder wordt.

Vaak wordt gezegd dat de millennials de rijkste generatie ooit worden. Dat verhaal klopt maar gedeeltelijk. Omdat mensen steeds ouder worden, zijn de ontvangers van deze erfenissen vaak al vijftigers en zestigers. Een groot deel van het geld komt daardoor eerst bij generatie X terecht, de mensen geboren tussen 1965 en 1980.

En niet iedereen deelt mee. Dat is misschien wel de belangrijkste nuance. Bij ongeveer 60 procent van de overledenen wordt helemaal geen aangifte erfbelasting gedaan, meestal omdat er weinig of geen vermogen is om na te laten. De grote erfenissen komen dus terecht bij een deel van de bevolking, niet bij iedereen.

Juist dat laatste maakt het onderwerp maatschappelijk beladen. Als een aanzienlijk deel van het vermogen wordt geërfd in plaats van zelf opgebouwd, dan versterkt dat bestaande verschillen. Het Centraal Planbureau concludeerde eerder dat erfenissen de vermogensongelijkheid niet zozeer vergroten als wel bestendigen. Kinderen van vermogende ouders erven vaker en meer, waardoor een voorsprong die al bestond, wordt vastgehouden.

Tegelijk kijkt lang niet iedereen zo naar erven. Voor veel ouders is het opbouwen van vermogen juist een manier om hun kinderen een betere start te geven, of om later zelf te kunnen helpen met bijvoorbeeld de kleinkinderen. Een erfenis is voor hen geen instrument voor ongelijkheid, maar een vorm van zorg over generaties heen.

Rond deze vermogensoverdracht is een politieke discussie opgelaaid over de vraag of de erfbelasting omhoog moet. Uit onderzoek van het Centraal Planbureau blijkt dat meer dan de helft van de Nederlanders vindt dat erfenissen zwaarder belast mogen worden.

Grofweg staan er twee kampen tegenover elkaar. Het ene kamp vindt dat wie een grote erfenis ontvangt daar zelf niets voor heeft gedaan, en dat een hogere heffing dus eerlijk is. Het andere kamp wijst erop dat over dat vermogen tijdens het leven al belasting is betaald, soms meerdere keren, en dat de overheid er niet nog een keer bovenop hoort te komen. Beide standpunten zijn goed te volgen, en welke je overtuigender vindt, hangt sterk af van hoe je naar eerlijkheid en eigendom kijkt.

Concrete plannen zijn er inmiddels ook. Het kabinet wil de vaste bedragen en aannames in de schenk- en erfbelasting moderniseren, zodat ze beter aansluiten op de huidige rente en levensverwachting. Een wetsvoorstel moet nog worden ingediend. Als alles volgens planning verloopt, gaan de aanpassingen naar verwachting op 1 januari 2028 in. Tot die tijd blijven de huidige regels gelden.

Voor de meeste mensen verandert er op korte termijn niets. Maar het is wel het moment om er als gezin over na te denken. Als je verwacht ooit iets te erven, of zelf iets na te laten, dan helpt het om te begrijpen hoe het systeem werkt en welke keuzes er zijn.

De grootste risico's ontstaan namelijk niet door de belasting zelf, maar door het uitstellen van het gesprek. Wie nooit met ouders of partner over erven en nalaten praat, komt er vaak pas achter hoe dingen geregeld zijn op een moment dat er weinig ruimte is om er nog rustig naar te kijken.

De grootste vermogensoverdracht ooit is echt, met bijna 1.000 miljard euro die de komende jaren van generatie op generatie overgaat. Maar het beeld van een hele generatie die er rijk van wordt, verdient nuance: het geld komt bij een deel van de mensen terecht, en het debat over eerlijke belasting is nog volop gaande.

Wat je er zelf van vindt, is aan jou. Wat in ieder geval helpt, is het onderwerp niet uit de weg gaan. Niet omdat het leuk is, maar omdat je er dan op tijd bewuste keuzes over kunt maken.